Świecie

Historia

Jedno z najstarszych miast polskich; pierwsza wzmianka z 1198 r., kiedy to było stolicą samodzielnego księstwa pomorskiego, władanego przez Grzymisława; w następnym stuleciu Świecie było rządzone między innymi przez Świętopełka i Mściwoja. Po sprowadzeniu na niedaleką ziemię chełmińską Krzyżaków w roku 1226, było ważnym grodem obronnym Pomorza. W 1309 roku, jako ostatni punkt obrony, poddało się zakonowi (Gdańsk zajęto już rok wcześniej).

Krzyżacy w Świeciu utworzyli komturię i rozpoczęli budowę zamku, ukończonego do roku 1350. Prawa miejskie chełmińskie Świecie otrzymało w roku 1338. Pod Grunwaldem oddziały ze Świecia były nieobecne, ale po porażce Krzyżaków to właśnie świecki komtur, Henryk von Plauen, ruszył do Malborka i ze świeckimi rycerzami objął komturstwo malborskie, przez co zamek nie wpadł w ręce Polaków. Podczas wojny trzynastoletniej zamek kilkakrotnie zmieniał właścicieli, ostatecznie zajęli go Polacy. Aż do "potopu" szwedzkiego miasto bogaciło się na handlu wiślanym, jednak Szwedzi zupełnie zniszczyli Świecie i doszczętnie spalili zamek. Miasto ze zniszczeń odbudowywało się przez około 100 lat.

Położone nad samą Wisłą, było często narażone na niszczycielskie powodzie. Dopiero w połowie XIX wieku nastąpiły przenosiny miasta na wysoki lewy brzeg Wdy. Liczba ludności wzrosła wtedy z 3166 w 1849 r. do około 6000, a w przeddzień wybuchu II wojny światowej Świecie liczyło już około 10 000 mieszkańców.

Podczas działań wojennych, a zwłaszcza jesienią 1939 roku, było miejscem eksterminacji miejscowej ludności. W lasach mniszkowskich wymordowano 1350 pacjentów szpitala psychiatrycznego, a na ul. Polnej rozstrzelano około 40 Żydów.

W 1945 wycofujące się wojska niemieckie z zgrupowania toruńskiego wzmocniły świecki garnizon i dołączyły do 2 armii. Czołowe oddziały 2 Frontu Białoruskiego zostały dopuszczone pod kościół farny w Świeciu na starym mieście, gdzie znienacka otworzono do nich ogień z dział (kalibru najprawdopodobniej 88 mm) znajdującej się na ul. Polnej na wzgórzu. Rosjanie próbowali 9 razy przejść przez Wisłę, nadaremnie; ponieśli ciężkie straty. Na skutek ostrzału został zniszczony kościół farny w Świeciu. Mroźną zimą 1945 roku Niemcy opuścili pozycje w Świeciu po przerwaniu przez Rosjan pozycji obronnych na wysokości wsi Gruczno. Gdy pierwsze jednostki Radzieckie wkraczały do Świecia, Niemców już tam nie było. Cały sprzęt, który nie był im potrzebny, zrzucili do parowu za szpitalem w Świeciu (Diabelce). W jednostce wojskowej w Świeciu (podczas okupacji szkółka łączności) pozostawiono duże ilości papierów, mundurów a nawet nart. Niemcy uciekali w kierunku Laskowic i Czerska.

Po wkroczeniu wojsk 2 frontu białoruskiego Rosjanie wysadzili w powietrze kościół w Przechowie w celu wydłużenia lądowiska dla samolotów.

Po wojnie nastąpił rozwój miasta, liczba mieszkańców wzrosła z 8300 w 1945 do ponad 13 500 w 1961 roku. Rozbudowano cukrownię (istniejącą od 1883 roku), zakłady mięsne, młyny, oraz zbudowano nowoczesną wytwórnię pasz treściwych (obecnie PROVIMI). Jednak najważniejszym wydarzeniem w powojennej historii Świecia była decyzja o budowie w pobliskim Przechowie zakładów celulozy i papieru, które zdynamizowały jego rozwój i wpłynęły na strukturę gospodarczą regionu. Uruchomione w 1968 roku, w kilka lat później zatrudniały ponad 4600 osób.

Zabytki

• Zamek krzyżacki z lat 1335-1350. Obiekt zabytkowy architektury najwyższej klasy. Zbudowany we włoskim stylu – jedyny na ziemiach północnych. Charakterystyczna krzywa wieża (1/2 metra od pionu) jest najwyższym tego typu obiektem w Polsce. Przeprowadzone w sierpniu 2008 roku pomiary, wykazały, że wieża odchylona jest od pionu w kierunku zachodnim o 106 cm, przy wysokości wynoszącej 34,73m. Tym samym wieża zamku krzyżackiego w Świeciu, jest najwyższą krzywą wieżą w Polsce, na szczyt której mogą wejść turyści.

Sama warownia jest niewątpliwym symbolem miasta, a na dziedzińcu odbywają się liczne festyny i koncerty. Od 2002 roku, obiekt jest udostępniony dla odwiedzających, których liczba z roku na rok stale wzrasta.

Zamek krzyżacki w Świeciu

Zamek w 2007 roku

• Mury obronne (XIV w.), zachowane w znacznym stopniu. W historii oprócz swej imiennej roli, spełniały też funkcje przeciwpowodziowe.

• Kościół farny (Stara Fara) to kościół łączący w sobie szereg stylów architektonicznych, od gotyku po barok. Jest tak z tego powodu, że jego budowę rozpoczęto dopiero w 1400 roku i trwała ona przez około 100 lat. Gotyckie jest prezbiterium, środkowa część kościoła nosi cechy przejściowe, natomiast zachodnia wieża zakończona jest nietypowymi, renesansowymi attykami. Wnętrze zaś, niegdyś głównie barokowe, aktualnie wyposażone jest skromnie. W czasie II wojny światowej, a dokładniej podczas wyzwalania miasta przez armię radziecką, kościół uległ poważnemu zniszczeniu. Jego odbudowy podjęto się dopiero w 1983 roku, zakończono w 1988. W 1990 utworzono parafię. Jako ciekawostkę można jeszcze dodać, że kościół ten użyto raz do scen w serialu "Czterej pancerni i pies".

• Klasztor pobernardyński z kościołem Niepokalanego Poczęcia NMP. Prawdziwa perełka w śródmieściu miasta. Zbudowany w latach 1692-1720 niewielki rokokowy kościół, o wyposażeniu z okresu panowania Stanisława Augusta oczarowuje swym pięknem. Do świątyni prowadzi wieża bramna datowana na rok 1800 oraz beczkowo sklepione krużganki. W kościele znajduje się obraz Najświętszej Marii Panny, który miał trafić do kościoła w Gdańsku, lecz gdy statek zacumował do Świecia i chciał kontynuować swoja podróż nie mógł odpłynąć z powodu przypływu. Znak ten uznano za cud i postanowiono obraz zostawić w świeckim Kościele i od tego czasu miasto było pod opieką Najświętszej Marii Panny. Obraz dziś znajdujący się w kościele jest kopią – oryginał uległ spaleniu w trakcie pożaru. Sam klasztor skasowano w 1816 roku, jego pomieszczenia wykorzystywane są obecnie przez liceum katolickie.

• Ratusz – budynek w północnej pierzei rynku, zbudowany z jasnej cegły w 1879 roku, w stylu wiktoriańskim. Uwagę przyciąga wysoka, zegarowa wieża, górująca nad placem. Cały obiekt jest blankowany, przypomina zatem obronny zameczek.

• Kamienice mieszczańskie – zbudowane głównie w okresie od 1860 do 1900 roku. Można wśród nich znaleźć wiele interesujących gmachów. Reprezentują wszystkie style architektoniczne XIX wieku. Niektóre są naprawdę kunsztowne – nic dziwnego – w końcu podczas przenosin miasta, cesarz Wilhelm I, przeznaczył na budynki dzielnicy "Nowy Świat" wielkie sumy.

Wieża kościoła św. Andrzeja Boboli

• Kościół św. Andrzeja Boboli - potężna bryła neogotyckiej świątyni, zbudowana pierwotnie dla Luteran w latach 1891-1894. W panoramie miasta dominuje jego dwuhełmowa wieża, wysoka na 46 metrów, najwyższy tego typu obiekt w Świeciu. Sam kościół widać niemal z każdego miejsca w mieście, a nawet ze sporej odległości poza nim. W wyposażeniu dominuje neogotyk, a także część sprzętów przeniesionych tutaj ze zniszczonego kościoła na Starym mieście.

• Ponadto warto zobaczyć zabytkowe młyny w dzielnicy Przechowo oraz nadwdecki spichlerz z XVIII w.